دانلود رایگان


بررسی اثر جمعیت طبیعی علفهاي هرز بر شاخص های رشد - دانلود رایگان



دانلود رایگان عاملهای آزمایشی شامل 2 فاکتور، تراکم بوته ذرت در سه سطح (65 D1= و 75D2= و 85 D3= هزار بوته در هکتار) و تداخل علف های هرز در چهار سطح (عدم تداخل به عنوان کش

دانلود رایگان
بررسی اثر جمعیت طبیعی علفهاي هرز بر شاخص های رشد و عملکرد ذرت رقم بیسین در تراکم های گیاهی مختلفچکیده این پژوهش به منظور بررسی اثر جمعیت طبیعی علف های هرز بر شاخص های عملکرد و رشد گیاه ذرت شیرین (بیسین) در تراکم های گیاهی مختلف آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 1391-1390 در مزرعه دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج انجام شد. عاملهای آزمایشی شامل 2 فاکتور، تراکم بوته ذرت در سه سطح (65 D1= و 75D2= و 85 D3= هزار بوته در هکتار) و تداخل علف های هرز در چهار سطح (عدم تداخل به عنوان کشت خالص C0= ، تداخل تا مرحله 9 برگی C1= و تداخل تا مرحله 13 برگی= C2و تداخل تا پایان مرحله C3=) بود. در خصوص اثر تراکم های مختلف کاشت نتایج نشان می داد که تراکم (75 هزار بوته در هکتار ) ذرت می تواند از طریق افزایش پتانسیل رقابتی خود رشد علف های هرز را کاهش دهد و در خصوص تداخل علف های هرز تیمارهای عاری از علف های هرز بیشترین عملکرد را دارا بودند. نتایج نشان داد که تیمار تراکم بوته برصفات مورد بررسی شامل وزن تر کل، وزن هزار دانه، وزن تر ریشه، عملکرد تر علوفه، وزن خشک ساقه، تعداد ردیف در بلال، تعداد دانه در ردیف بلال، عملکرد دانه، وزن تر بلال، وزن تر برگ، وزن خشک برگ، اثر معنی داری داشته ولی بر تعداد دانه در بلال، وزن خشک بلال و وزن تر ساقه اثر معنی داری نداشته است. نتایج نشان داد که تیمار تداخل علف های هرز بر صفات مورد بررسیشامل وزن تر کل، وزن هزار دانه، وزن تر ریشه، عملکرد تر علوفه، وزن خشک ساقه، تعداد ردیف در بلال، تعداد دانه در ردیف بلال، عملکرد دانه، وزن تر بلال، وزن تر برگ، وزن خشک برگ، تعداد دانه در بلال، وزن خشک بلال و وزن تر ساقه اثیر معنی داری داشته است و اثر متقابل تیمارهای تراکم بوته و تداخل علف های هرز بر صفات مورد بررسی شامل وزن تر کل، وزن تر ریشه، عملکرد تر علوفه، وزن خشک ساقه،تعداد ردیف در بلال، عملکرد دانه، وزن تر بلال،وزن خشک بلال، وزن تر برگ، وزن خشک برگ اثر معنی داری داشته ولی بر وزن هزار دانه و وزن تر ساقه اثر معنی داری نداشته است.
کلمات کلیدی: عملکرد، ذرت شیرین، تراکم گیاهی، علف های هرز، جمعیت طبیعی
فهرست مطالب
عنوان
صفحه
چکیده.
فصل اول: مقدمه وکلیات..
فهرست مطالب
عنوان
صفحه
فهرست مطالب
عنوان
صفحه
فهرست مطالب
عنوان
صفحه
فصل دوم: مروری بر تحقیقات انجام شده........................................................
فصل سوم: مواد وروش ها...............................................................................
فهرست مطالب
عنوان
صفحه
فصل چهارم: نتايج و بحث و پيشنهادات..........................................................
فهرست مطالب
عنوان
صفحه
فهرست مطالب
عنوان
صفحه
فهرست جدول ها و فهرست شکل ها
عنوان
صفحه
فهرست نمودارها
عنوان
صفحه
فهرست نمودارها
عنوان
صفحه
فصل اول:
مقدمه و كليات
1-1- مقدمه : بشراز زمان قدیم به کشاورزی توجه داشته است وهمیشه در جهت بهبود وتوسعه آن کوشیده وبرای افزایش تولیدات ورونق کشاورزی از تمام عوامل و امکانات موجود درهر دوره بهره گرفته است.بسیاری از مردم کشاورزی را مادر تمدن وصنعت و شاخص درجه رشد وترقی هرکشوری می دانند ومعتقدند که بدون کشاورزی پویا استقلال سیاسی واقتصادی کامل هر کشور دور از انتظاراست به خصوص در عصری که ما زندگی می کنیم از تولیدات کشاورزی به عنوان صلاحی مؤثر در جهت تحکیم اکمیت وسلطه سیاسی استفاده می شوند.روند افزایش جمعیت جهان از یک سو وتولیدات کشاورزی ونحوه توزیع آنها از سوی دیگر نشان میدهد که تامین مواد غذایی مورد نیاز بشر با مشکلات فراوان همراه است وتعداد قابل توجهی از مردم از کمبود مواد غذایی و سوء تغذیه رنج می برند. افزایش تولیدات کشاورزی به دو طریق امکانپذیر است : یکی ازدیاد سطح زیر کشت و دیگری افزایش عملکرد در واحد سطح، افزایش سطح زیر کشت در بسیاری از مناطق با محدودیتهایی از قبیل نبودن اراضی مساعد و کمبود منابع آب وسایر وعوامل تولیدی روبروست ؛ولی برای حصول نتیجه مطلوب در زمینه افزایش تولید در واحد سطح باید اصول و قواعد کشاورزی به موقع ودر حد معقول به کار گرفته شود واز عوامل تولید حداکثر استفاده به عمل آید. یکی از اصول بسیار مهم کشاورزی که تاثیر قابل توجهی در افزاش تولید در واحد سطح دارد آن است که محصول را در مراحل مختلف تولید از گزند عوامل زیان اور حفظ کنند.همواره بخشی از تولیدات کشاورزی بر اثر حمله ی این نوع عوامل از لحاظ کمّی و کیفی آسیب می بینند و در بعضی موارد کل محصول از بین می رود.به غیر از سیل،تگرگ،بادو سرمای بی موقع،عوامل دیگری مانند: بیماریهای گیاهی،آفات و علفها هرز به محصولات کشاورزی خسارت وارد می کنند.
علف های هرز بعنوان یکی از مهم ترین عوامل کاهش دهنده محصولات کشاورزی به شمار می روند، بطوریکه که مشکلات این گیاهان، میلیون ها کشاورز و هزاران محقق را به خود مشغول داشته است. به عقیده برخی از محققان، خسارت علف های هرز به محصولات زراعی می تواند بین 10تا 100 درصد متغیر باشد و بطوری که اگر این گیاهان بدرستی کنترل یا مدیریت نشوند، زیان آنها به تولیدات کشاورزی می تواند بیش از آفات وبیماری ها باشد. از250000 گونه گیاهی شناخته شده حدود 250 گونه (1/0 درصد)آن علف هرزمی باشند که 76 گونه از آنها جزء مضر ترین علف های هرز دنیا به شمار می روند. این 76 گونه به 30خانواده گیاهی تعلق دارند که حدود نیمی از آنها با آنکه درکشور ما سابقه طولانی دارد اما تا دهه اخیر بعنوان فعالیتی جنبی به حساب می آمد. شناخت بیشتر نقش علف های هرز در کاهش تولید باعث آن گردیده که در سالهای اخیر توجه به شناخت وکنترل این گیاهان بیشتر شود. به طوری که امروزه تلاش تعدادی ازکشاورزان ما درجهت کنترل علف های هرز، مبتنی بر روشهای علمی است که درکشور های پیشرفته رایج می باشد. از طرف دیگر مشکلات زیست محیطی ناشی ازکاربرد بی رویه علفکش ها سبب شده که در رابطه با کنترل علف های هرز قبل از هر چیز توجه ویژه ای به شناخت بیولوژی واکولوژی این گیاهان معطوف شود. برای دست یابی به یک نظر جامع درمورد مسئله علف های هرز، شناخت دقیق فلور علف های هرز ضروری است، در حقیقت ماهیت فلور علف های هرز تا حد زیادی زمان و روش کنترل را تعیین می کند. بنا براین شناسایی و برآورد جمعیت علف های هرز هر منطقه به عنوان یک نیاز اولیه برای اتخاذ روشی موثر در اجرای برنامه های کنترل مطرح است. شناسایی فلورعلف های هرز یک منطقه علاوه بر نقشی که در مدیریت این گیاهان دارد، می تواند در زمینه استفاده های غذایی و دارویی و مرتعی ازگیاهان از جمله گیاه ذرت بیسین نیز حائز اهمیت باشد.
1-2- فرضیه های تحقیق
1-علف های هرز موجب کاهش راندمان تولید محصول ذرت می شوند.
2-تغییر در تراکم کاشت ذرت موجب کنترل علف های هرز غالب می شود.
3-جمعیت های مختلف علف هرز تاثیرمتفاوتی بر عملکرد ذرت بیسین دارد.
1-3- اهداف تحقیق
1- تعيين ميزان كنترل علف هاي هرز در اثر فشار رقابتي در تراكم های مختلف كاشت ذرت.
2- تعيين تراكم مطلوب ذرت در شرايط حضور علف هاي هرز براي منطقه مورد مطالعه و مناطق مشابه.
3- تعیین بحرانی ترین دوره حضور علف های هرز.
1-4- کلیات ذرت
1-4-1- تاریخچه ی پیدایش ذرت:
بررسی های باستان شناسی و فسیل شناسی گیاهی نشان می دهد که ذرت پیوسته به صورت یک گیاه زراعی عمده تقریباً از 5000 سال پیش در مکزیک و گواتمالا کشت می شده است و بومی این نواحی است. کریستف کلمب، یک سال پس از ورود به قاره آمریکا، در سال 1493م بذر ذرت را با خود به اسپانیا برد. این گیاه به دلیل بالا بودن عملکردش از آنجا به پرتقال و سپس به دیگر کشورهای اروپایی برده شد. از آنجا هم این گیاه به قاره آفریقا و تعدادی از کشورهای آسیایی از جمله هند و ژاپن راه یافت(نورمحمدی، 1385).
ذرت پس از گندم و برنج مهمترین ماده غذایی دنیا را تشکیل می دهد ذرت از لحاظ فتوسنتزی گیاهی چهار کربنه است. گرچه دامنه ی سازگاری آن گسترده است ولی در اقلیم های گرمسیری و نیمه گرمسیری رشد بهتری دارد. ذرت از جمله گیاهانی است که عملکرد دانه ی آن در عرض های جغرافیایی بالاتر از خاستگاه خویش زیادتر است. به دلیل استعداد زیاد در تولید دانه، ذرت را پادشاه غلات نامیده اند(امام، 1364). کشت ذرت در ایران سابقه نسبتاً طولانی دارد ولی هرگز مورد توجه قرار نگرفته و همیشه بصورت محصول حاشیه ای که ارزش چندانی نداشته کشت می گردیده است. اولین بار در سال 1352 سطحی معادل چهار هزار هکتار بوسیله ی اداره کل مهندسی زراعی به منظور تامین خوراک دام وطیور کشت گردید (نورمحمدی و وهمکاران، 1383).از نظر مناطق جغرافیایی مساعد برای توسعه کشت ذرت در ایران با توجه به نیازمندی های ذرت از لحاظ طول روز رشد، مجموع نیازهای حرارتی، خاک مناسب و آب مورد نیاز، استان های اصفهان، خوزستان، فارس، چهار محال بختیاری، تهران، کرمانشاه مساعد ترین مناطق هستند. در ايران ذرت معمولاً در گرگان و گنبد، خوزستان، کرمانشاه، خراسان، گيلان و مازندران توليد مي گردد. در بین استان های تولید کننده ذرت، استان فارس با تولید بیش از 46 درصد کل دانه کشور مقام اول را در تولید این محصول دارد. ذرت بعد از گندم و برنج مقام سوم را بین حصولات زراعی در جهان به خود اختصاص داده است(نورمحمدی و همکاران، 1384).
1-4-2- اهمیت محصول ذرت و موارد مصرف آن
دو سوم از ماده خشک قابل مصرف انسان را غلات تشکیل می دهند که 54 درصد از آن به ترتیب به گندم، برنج و ذرت اختصاص داد. تقریباً 55 درصد از پروتئین ها، 15 درصد چربی ها، 70 درصد کربوهیدرات ها و بطور کلی 50 تا 55 درصد کالری مورد نیاز انسان در دنیا بوسیله غلات تامین می شود(نورمحمدی و همکاران، 1384). نزدیک به 20 تا 25 درصد از تولیدات جهانی ذرت به صورت مستقیم در شکل های مختلف (آرد ذرت، شیرینی، کنسرو، فرنی ذرت) در تغذیه انسان، 60 تا 75 درصد آن به صورت های مختلف مانند: دانه، خمیر، پودر، سیلو و ... به مصررف غذای دام می رسد. بعلاوه حدود 5 درصد تولید ذرت نیز جهت فرآورده های صنعتی مورد استفاده قرار می گیرد. ارزش غذایی فرآورده های صنعتی ذرت بسیار مهم می باشد. ذرت یکی از ارزانترین و خالص ترین منابع تولید مواد آلی جهت مصارف صنعتی است در کارخانه های نشاسته سازی از ذرت نشاسته، خوراک دام، شربت قند و روغن استخراج می کنند. در صنایع تقطیری از ذرت تخمیر شده الکل و از جوانه ذرت روغن به دست می آید (نورمحمدی و همکاران، 1384).
-4-3- مورفولوژی ذرت بیسین
ذرت با نام علمی Zea mays گیاهی تک لپه و یک ساله و تنها گونه زراعی وابسته به جنس Zeaاست.
این گیاه به شاخه پیدازادان[1]، زیرشاخه نهاندانگان[2] از رده تک لپه­ای­ها[3]، تیره گندمیان[4]، زیر تیره ی پانیکوئیده[5] ، طایفه مائیده و جنس زئا[6] و از گونه مایز[7] تعلق دارد(حکم علی پور و همکاران، 1385).
1-4-3-1- ساختار ریشه
ذرت گیاهی علفی و یکساله، و دارای ریشه افشان می باشد. جنین در موقع جوانه زدن فقط تولید یک ریشه می کند که بسیار سریع رشد کرده و انشعاباتی تولید نموده، و در عمق خاک نفوذمی کنند(نورمحمدی و همکاران، 1384). از مزوکوتیل نیز 3تا 7 ریشه نابجا خارج می گردد. این ریشه ها همراه با ریشه جنینی، سیستم ریشه ای اولیه را در ذرت بوجود می آورند که تامین کننده آب و مواد غذایی برای ذرت در 2 تا 3 هفته اول رویش می باشد. ریشه های اصلی یا دائمی که از گره های قاعده ی ساقه منشاء می گیرند. تعداد آنها از 7 تا 8 که گاهی به 15 تا 20 ریشه هم می رسند. کار این ریشه ها جذب آب و عناصر غذایی از لایه های
سطحی خاک است. رشد این ریشه ها تا زمان ظهور گل تاجی ادامه داد و ادامه می یابد و اهمیت آنها در استقرار بوته و جذب آب و عناصر غذایی بسیار زیاد است(نورمحمدی و همکاران، 1384؛ حکم علی پور و همکاران، 1385).
بین تعداد گره های زیر زمینی و طول عمر گیاه رابطه مستقیمی وجود دارد. هرچه تعداد گره بیشتر باشد مرحله رویشی طولانی تر است. رشد جانبی ریشه های دائمی در عمق 5/2 متری است ولی قسمت اعظم آن تا عمق 30 سانتیمتری دیده شده است(نورمحمدی و همکاران، 1384).
از دومین تا هفتمین گره ساقه که بالای سطح خاک قرار دارد، ریشه های هوایی بوجود می آید. تعداد بسیار زیادی از ریشه های هوایی در داخل خاک قرار دارد، ریشه های هوایی بوجود می آید. تعداد بسیار زیادی از ریشه های هوایی در داخل خاک فرو می روند . این ریشه ها علاوه بر اینکه باعث می گردند گیاه بهتر در داخل خاک مستقر گردد و در جذب مواد غذایی نیز نقش مهمی دارند(نورمحمدی و همکاران، 1384).
1-4-3-2- ساختار ساقه
در هر گره ساقه یک برگ قرار دارد و گره ها همانند سایر غلات به طور متناوب در دو طرف ساقه قرار می گیرند. برگها از غلاف و پهنک تشکیل یافته اند. طول برگها 50 تا 80 سانتیمتر و عرض آنها 4 تا 12 سانتیمتر است. رگبرگها موازی بوده و رگبرگ میانی توسعه زیادی یافته و برجسته است. لیگول برگ ذرت به طول 3 تا 5 میلی متر می باشد. سطح زیرین پهنک برگ صاف و روی آن پرز دارد. در اپیدرم سطح بالایی پهنک برگ، تعداد بسیار زیادی سلول های پیازی شکل دیده می شود که در هوای گرم این سلول ها آب خود را از دست می دهند و پهنک برگ به طرف داخل خود پیچ می خورد وبه همین دلیل سطح تعرق به وسیله برگها به مقدار خیلی زیادی کاهش می یابد و مقاومت گیاه نسبت به تشنگی افزایش می یابد. هنگامی که رطوبت دوباره به اندازه کافی در دسترس گیاه قرار گیرد برگها به حالت اولیه خود بر می گردند.
تعداد برگها از خصوصیات تقریباً ثابت هر هیبرید می باشد وبین 6 تا 8 در ارقام زودرس و تا 48 در ارقام خیلی دیر رس است و تحت تاثیر شرایط محیطی مانند: گرما، طول دوره رشد، کاهش می یابد ولی تعداد برگ ها ثابت باقی می ماند. بین تعداد برگ ها در ساقه اصلی و طول دوره رشد گیاه رابطه مثبتی بدین صورت وجود دارد که تعداد برگ ها در هیبریدهای دیررس بیشتر از هیبریدهای زودرس می باشد(نورمحمدی و همکاران، 1384).
1-4-3-3- گل آذین
ذرت گیاهی یک پایه دگر گرده افشان ، گل آذین نر به صورت یک پانیکوول غیر متراکم می باشد، که برروی آخرین گره بالایی ساقه قرار دارد. طول آن 15 تا 40 سانتیمتر و دارای 10تا 40 انشعاب می باشد. سنبلچه ها به صورت جفتی می باشند، چنان که یکی از بدون دمگل و دیگری با دمگل است. هر گلچه نر ذرت در برگیرنده سه پرچم است، هر پرچم می تواند تا 2000 دانه گرده تولید کند(اندازه دانه گرده ذرت بزرگتر از سایر غلات است)، به نحوی که تعداد دانه های گرده یک گل آذبین به حدود 25 میلیون و حنتی خیلی بیشتر ممکن برسد. گل آذین نر (گل تاجی) قبل از بلال ظاهر می شود(نورمحمدی و همکاران، 1384).
گل آذین ماده یا سنبله ماده یا بلال که بوسیله برگهای تغییر شکل یافته احاطه شده است از جوانه های جانبی واقع بر روی گره های ساقه ظاهر می شود تعداد گل آذین ماده (بلال) در ارقام اصلاح شده معمولاً یک عدد است. معمولاًگره انتهایی ساقه دارای جوانه های تولید کننده بلال هستند(نورمحمدی و همکاران، 1384).
گل آذین ذرت از گل آذین گندم و جو متمایز است و اندام های نر و ماده آن بر یک بوته قرار گرفته اند. اندام نر ذرت که گل تاجی[8] نامیده می شود، به صورت خوشه[9] در بخش انتهایی بوته قرار دارد، تا گرده افشانی به وسیله باد به سهولت انجام گیرد. در هر سنبلک گل تاجی دو گلچه ی نر وجود دارد. گل تاجی قبل از ظاهر شدن در داخل غلاف برگ انتهایی است و پس از کامل شدن رشد به تدریج از غلاف آن خارج می شود. هر گلچه نر ذرت سه پرچم دارد و مادگی در آن تحلیل رفته است و اثری از برون پوشینه[10]و درون پوشینه[11] در آن دیده نمی شود. هر گل تاجی ممکن است بیش از 25 میلیون دانه گرده تولید کند (کالینات، 1983). این تعداد دانه گرده صرف تلقیح حدود 800 تا 1000 بذر می شود. در مرحله گل دهی، هر بوته روزانه تا 10 میلیون دانه ی گرده تولید می کند (کالینات، 1983). گل آذین ماده ی ذرت به صورت سنبله[12] است که به آن بلال گفته می شود. به طور معمول، در ارقام تجاری بیش از یک بلال تولید نمی شود ولی آغازه تا 8 بلال در جوانه های جانبی هر ساقه ذرت ممکن است تشکیل شود (کالینات، 1983).
بلال از جوانه های جانبی موجود در زاویه ی برگ ها منشاء می گیرد و در حدود 5/0 تا یک متر (به فاصله 5 تا 7 برگ) پایین تر از گل تاجی قرار دارد (فائو، 2000؛ کالینات، 1983).
بلال دارای محور استوانه ای و ضخیم است. بر روی محور بلال سنبلک هایی قرار دارند که هر کدام دارای دو گلچه است. یکی از گلچه ها عقیم و دیگری بارور است، بنابراین، تعداد ردیف های دانه در هر بلال زوج است. هر گلچه دارای برون وشینه، درون پوشینه و مادگی است، ولی پرچم ندارد. مادگی، کلاله[13]، خامه[14] و تخمدان[15] را شامل می شود. خامه رشد طولی زیادی می کند و رشته ای را به نام ابریشم[16] و به طول 10 تا 20 سانتی متر به وجود می آورد که به مجموعه این رشته ها کاکل می گویند. نزدیک به 95 درصد گل های ماده بارور ذرت از راه گرده افشانی و بقیه از طریق خود گرده افشانی تلقیح می شوند. هر دانه گرده پس از آزاد شدن از گل تاجی به دلیل خشک شدن در هوا تنها چند دقیقه زنده می ماند(سید شریفی و همکاران، 1384).
1-4-3-4- دانه
دانه ذرت یک میوه تک دانه ای است که بوسیله پریکارپ پوشیده می شود واز دو بخش عمده آندوسپرم و جنین تشکیل شده است. ترکیب شیمیایی دانه ذرت، براساس وزن خشک،شامل حدود 75- 65% نشاسته 12-10% پروتئین 3-2% قند، 8-4% چربی 14-12% رطوبت، 2% خاکستر می باشد(کاظمی اربط، 1384). دانه ذرت میوه ای است گندمه[17] و پوسته ی آن فقط پوسته ی میوهرا شامل می شود. ترکیب عمده ذرت دانه ای را نشاسته تشکیل می دهد و تا حدودی تمام استفاده ی صنعتی از ذرت بر مبنای نشاسته موجود در آن است(گلشن راد، 1385).
افزون بر این در جنین ذرت 30 تا 37 درصد روغن وجود دارد که پس از استخراج به عنوان روغن ذرت مورد استفاده قرار می گیرد (کاظمی اربط، 1384). آندوسپرم 8 درصد، جنین 11 درصد و پریکارپ 6 درصد وزن دانه را تشکیل می دهند (رستگار، 1388؛ گلشن راد، 1385).
1-4-4- طبقه بندی ذرت
1-4-4-1- انواع ذرت بر اساس اساس شکل ظاهری، کیفیت دانه و موارد مصرف:
عمده­ترین طبقه بندی انجام شده بر اساس شکل ظاهری، کیفیت دانه و موارد مصرف ذرت است که بر اساس آن ذرت به 9 گروه تقسیم می­گردد :
1- ذرت دندان اسبی[18]
آندوسپرم آن از دو بخش ، یک بخش شاخی و سخت که در قسمت دیوارهای جانبی دانه قرار گرفته و بخش دیگر ، نشاسته نرم که تمام قسمت وسط و فوقانی دانه را اشغال نموده است . معمولاً بعد از تغییرات مختصری دانه به شکل دندان اسب در می­آید . ذرتی است دیررس ، معمولاً پابلند که ارتفاع آن به 6 متر هم می­رسد . این ذرت در حال حاضر در سطح گسترده­ای ، به ویژه در ایالات متحده کشت می­شود و این ذرت دانه­های درشتی داشته و از آنجا که شاخ و برگ فراوانی تولید می­کند، جهت تهیه علوفه تازه و سیلویی از آن استفاده می­کنند (سید شریفی و همکاران، 1384).
2-ذرت سخت یا بلوری[19]
دارای دانه­های کوچکتر ، ارتفاع کمتر ودوره رشد کوتاه­تری نسبت به ذرت دندان اسبی است . بافت شاخی بیشترین بخش آندوسپرم را اشغال نموده است که حالت کروی و براق به دانه بخشیده است . آندوسپرم نشاسته­ای به مقدار خیلی کم تنها در اطراف جنین وجود دارد . این ذرت بیشتر در آرژانتین و هندوستان کشف می­شود و به عنوان بلغور ذرت در مرغداری به کار می­رود(سید شریفی و همکاران، 1384).
3- ذرت نیم سخت و نیم دندان اسبی[20]
از دو رگ­گیری بین ذرت دندان اسبی و ذرت بلوری به دست آمده است و حدواسط این دو نوع ذرت است . آندوسپرم شاخی در بخش­های جانبی است (سید شریفی و همکاران، 1384).
4- ذرت آردی یا ذرت نرم[21]
تمام آندوسپرم آن آردی است و یکی از قدیمی­ترین انواع ذرت است . دوره رشد آن نسبتاً کوتاه بوده ، دانه­های آن کوچک و کروی است و به راحتی جدا می­شوند . به علت نشاسته فراوان ، در کارخانجات نشاسته­سازی و الکل­سازی مورد استفاده قرار می­گیرد . این ذرت بیشتر در پرو ، بولیوی و مکزیک کاشته می­شود (سید شریفی و همکاران، 1384).
5- ذرت شیرین[22]
این ذرت غنی از هیدرات­های کربن قابل حل ( Amylodetrin ) و فقیر از لحاظ نشاسته است . پوست دانه آن بسیار شفاف بوده و حالت شیشه ای دارد . درصد قند ، چربی و پروتئین آن نسبت به دیگر انواع ذرت بیشتر است . همچنین نسبت آب در دانه آن زیاد می­باشد و در موقع رسیدن ، آب از دست داده و چروکیده می­شود . دارای ارقام زودرس و دیررس می­باشد . این ذرت به مصرف خوراک انسان می­رسد.آندوسپرم این نوع ذرت شیرین، قندی و براق بوده و بر خلاف آندوسپرم ذرت های دیگر، حالت نشاسته ای ندارد. پریکارپ آن نازک بوده که در زمان رسیدن دانه، مواد قندی آن به نشاسته و سپس به دکسترین تبدیل می شود. ذرت شیرین انواع مختلفی دارد که به صورت تازه، کنسرو شده و منجمد مورد مصرف قرار می گیرد (سید شریفی و همکاران، 1384).
6- ذرت آردی ـ قندی[23]
حد واسط ذرت شیرین و آردی است . قسمت بالای آندوسپرم دانه از قند آمیلودکسترین و قسمت زیرین آن از نشاسته تشکیل شده است . در پرو و بولیوی کشف شده و عمدتاً مصرف غذایی دارد (سید شریفی و همکاران، 1384).
7- ذرت مومی[24] :
نشاسته آندوسپرم آن نرم و یکنواخت و تماماً از آمیلوپکتین است ، حال آن که بقیه گروه­ها در حدود 3/2 آمیلوپکتین و 3/1 آمیلوز دارند. نسبت پوست به مغز دانه آن بیش از سایر ذرت­ها است و بیشتر در چین و فیلیپین کشف می­گردد . به نظر می­رسد که در اثر جهش ( Mutation ) در آسیای غربی به وجود آمده باشد. ذرت مومی به علت داشتن ماده چسبناک در دانه­هایش که نشاسته را به حالت چسبنده در آورده در تهیه چسب مورد مصرف است. مولکول نشاسته آن به انواع دیگر متفاوت بوده و به گلیکوژن شباهت دارد و در حضور ید بر خلاف سایر گروه­ها، جای رنگ آبی، رنگ قرمز تولید می­کند. آندوسپرم ذرت مومی ظاهراً به شکل موم می باشد. بر خلاف ذرت های دیگر که نشاسته آندوسپرم آنها 71 تا 72 درصد آمیلوپکتین و 28 تا 29 درصد آمیلوز دارد، آندوسپرم ذرت مومی تماماً از آمیلوپکتین تشکیل شده که حالت چسبنده ای دارد و نرم هم هست. ذرت مومی جدا از مصرف خوراکی، در صنایع چسب سازی هم استفاده می شود (سید شریفی و همکاران، 1384).
8- ذرت آجیلی[25]
آندوسپرم آن به جز مقدار بسیار کمی که در اطراف جنین قرار دارد ، کاملاٌ شاخی است. دانه­ها ریز ، صاف و غنی از پروتئین می­باشند . ذرت آجیلی چند بلالی بوده و دارای قدرت تولید پاجوش خوبی است. اگر چه ارتفاع آن اغلب کوتاه تر از ذرت دندانی است ولی هیبرید­هایی وجود دارند که به بلندی و حتی بلندتر از برخی هیبریدهای دندان اسبی هستند. نوعی ذرت است که احتمالاً بر اثر موتاسیون به وجود آمده است. پریکارپ (خارجی تری لایه دانه) آن نازک است که این صفت برای تولید ذرت شیرین با پوست لطیف مناسب است. این نوع ذرت چون در اثر حرارت و هنگام پفکی شدن صدای مخصوص می­کند، از این رو به پاپ کورن [26]معروف شده است. این ذرت معمولاً برای تهیه ی پاپ کورن یا ذرت بو داده مورد استفاده قرار می گیرد. بهترین میزان رطوبت دانه برای حداکثر پف کردن، 14 درصد می باشد. بر طبق نظریه برانسون[27] ذرت های آجیلی به دو گروه اصلی تقسیم می­شوند : ذرت­های برنجی، که دارای دانه هایی نسبتاً طویل و استوانه ای و با تاج نوک دار هستند و ذرت های صدفی، که دارای دانه هایی کوتاه و ضخیم با تاج صاف می­باشند. ذرت آجیلی محصولی کوچکتر نسبت به ذرت دندان اسبی است. زراعت و مصرف آن عمدتاً در آمریکا صورت می­گیرد . ذرت آجیلی به دو علت عمـده کشف می­شود : مصرف تازه خوری و به عنوان ماده اولیه در شیرینی سازی مصرف زیادی دارد . رنگ عمده دانه ذرت آجیلی زرد و سفید است و در برنامه­های اصلاحی ، تمام درجات رنگ دانه از سفید روشن تا سفید خاکی و از زرد لیمویی تا پرتقالی روشن وجود دارد . انواع دانه­های سفید روشن و پرتقالی روشن بازار پسندی بیشتری دارند (سید شریفی و همکاران، 1384).
در داخــل گونه های Zea Mays، دانه به رنگ های بسیار گوناگونی یافت می­شود که همه این رنگ ها در ذرت آجیلی نیز می­توانند یافت شوند و یا به درون آن انتقال یابند (نورمحمدی و همکاران، 1383).
1-4-4-2- انواع ذرت بسته به مقدارنشاسته ذخیره ای
ذرت اشکال فراوانی دارد وهمه به عنوان غذا مورد استفاده اند و بسته به مقدارنشاسته ای که دارند طبقه بندی می شوند :
ذرت آرد Zea mays varamylacea؛
پف فیل:Zea mays vareverta؛ Zea mays varindentata؛ Zea mays varindurata؛Zea mays varsaccharata؛ Zea mays varrugosa؛ Zea mays varcertain.
(BrownDavid,1986)
شکل 1-1 : محل یافتن قدیمی ترین ذرت وحشی دنیا.
شکل 1-2 : انواع بلال.
شکل 1-3 : انواع نامتعارف ذرت.
1-4-5-اکولوژی( شرایط لازم برای رشد) گیاه ذرت:
1-4-5-1- پراکندگی ذرت
ذرت دارای تنوع رویشی بسیارگسترده ای است بطوری که درشرایط آب و هوایی مختلف رشد می نماید. این گیاه درنیم کره شمالی تاعرض جغرافیایی 58 درجه درکانادا، روسیه و در نیم کره جنوبی تا عرض جغرافیایی 42 درجه در نیوزلند کشت می شود. از محدوده 42 درجه در نیم کره جنوبی تا 53 درجه در نیم کره شمالی ذرت دانه ای قادر به رشد می باشد (نورمحمدی و همکاران، 1384).
گیاه ذرت از نظر جغرافیایی سازگاری وسیعی دارد و می تواند در مناطقی با بارندگی سالیانه 200 تا 250 میلی متر، تا بارندگی سالیانه بیش از 4000 میلی متر نیز رشد کند. ذرت قابلیت کشت در ارتفاعات کمتر از سطح دریا تا ارتفاع 4000 کتری را دارد (مرادی، 1388).
البته داین گیاه نمی تواند بالاتر از خط یخبندان رشد کند. کشت ذرت دانه ای در محدوده 42 درجه در نیمکره جنوبی و 53 درجه عرض جغرافیایی در نیمکره شمالی صورت می گیرد، ولی ذرت علوفه ای را در خارج از این محدوده نیز می توان کشت کرد (سید شریفی و همکاران، 1387).
عمده ترین محل پراکنش ذرت، عرض های جغرافیایی 30 تا 55 درجه است(کاظمی اربط، 1374). این گیاه جزو عمده ترین محصولات مناطق معتدله، معتدله گرم، نیمه گرمسیر و مرطوب به شمار می رود. دمای پایه برای ذرت 10 درجه سانتی گراد و نیاز دمایی ارقام گوناگون آن بین 1500 تا 2000 درجه متفاوت است. دمای بهینه برای جوانه زنی، 18 تا 20 و برای رشد رویشی 20 تا 37 درجه سانتی گراد است. در دماهای بیش از 37 درجه سانتی گراد تلقیح گل ها با مشکل روبه رو و پوکی دانه ها زیادتر می شود(رستگار، 1388).
1-4-5-2- تاثیردرجه حرارت بر مراحل رشد ذرت
ذرت یک گیاه گرمسیری بوده و حرارت عامل محدود کننده رشد و نمو این گیاه محسوب می شود. این گیاه در مناطقی کشت می شود که یک دوره حداقل 60 روزه بدون یخبندان داشته و قادر به تامین 2100 تا 2200 درجه روز رشد باشند. ذرت با وجود آن که یک گیاه گرمسیری است، نمی تواند آب و هوای بسیار گرم را تحمل کند. مناسب ترین محیط برای کشت آن، ناحیه ایست که دمای آن دست کم به مدت 3 تا 4 ماه متوالی، 21 تا 32 درجه سانتی گراد باشد. در صورتی که دمای اواسط تابستان ناحیه کشت ذرت، کمتر از 18 درجه سانتی گراد باشد یا میانگین دمای تابستان کمتر از 13 درجه باشد، میزان رشد گیاه کاهش یافته و در صورت طولانی شدن کاهش دما، کشت ذرت غیر ممکن خواهد بود (نورمحمدی و همکاران 1384).
مناسب ترین محیط برای کشت این گیاه، ناحیه ای است که دمای آن حداقل به مدت 3 تا 4 ماه متوالی در سال بین 21 تا 32 درجه سانتی گراد باشد. اگر دمای اواسط تابستان کمتر از 13 درجه سانتی گراد شود، میزان رشد گیاه کاهش می یابد و اگر کاهش دما طولانی شود کشت ذرت غیر ممکن می شود(حکم علی پور و همکاران، 1385).
1-4-5-3- رطوبت
معمولاً در مراحل گسترش برگ ها، گرده افشانی و تشکیل دانه که اغلب در ماه های گرم تابستان صورت می پذیرد، گیاه ذرت به آب زیادی نیاز دارد. تعداد دفعات آبیاری تحت تأثیر خاک، آب و هوا و... قرار دارد که بین 2 تا 15 بار متغیر است. زراعت ذرت در مناطقی که بارندگی سالیانه 250 تا 2500 میلیمتر دارند به صورت دیم هم امکان پذیر می باشد. با وجود اینکه ذرت، گیاه نسبتاًمتحمل در برابر خشکی محسوب می شود، کمبود رطوبت در مراحل مختلف پوشیدن آن، تاثیر نامطلوبی روی رشد و در نهایت عملکرد بالقوه ی دانه باقی می گذارد. وقوع تنش خشکی در مراحل رشد رویش، ظهور گل تاجی، ظهور سنبله تا پر شدن دانه، به ترتیب موجب کاهش ارتفاع بوته، عدم تلقیح کامل گل های ماده و کاهش شدید عملکرد می شود(نورمحمدی و همکاران، 1384). ذرت گیاهی است که برای رشد و نمو خود به آب زیاد نیاز دارد. برای به دست آوردن علوفه نرم، لطیف و مطلوب وجود رطوبت نسبی بالا ضرورت دارد. اگر هدف از کشت، برداشت دانه باشد، آب فراوان و هوای آفتابی و تا حدودی خشک لازم است
(سید شریفی و همکاران، 1384). یک مزرعه ی ذرت آبی، برای تولید یک گرم ماده ی خشک قسمت هوایی، حدود 37 گرم آب را از راه تعرق از دست می دهد (سید شریفی و همکاران، 384؛ سید شریفی و همکاران، 1385). این بدان معناست که در شرایط مزرعه برای تولید هر گرم دانه 800 تا 1000 گرم آب مصرف می شود. در عمل میزان مصرف آب به وسیله ی ذرت در مناطق گوناگون بین 750 تا 1750 میلی متر متغیر است(حکم علی پور و همکاران، 1385).
از نقطه نظر فیزیولوژیک، ذرت خصوصیات برتر زیادی دارد که مهمتر از همه ی آن ها، کارایی تعرق آن است. این گیاه به ازای هر 1000 واحد آب مصرفی، به طور متوسط 87/2 واحد ماده خشک تولید می کند بنابراین، نسبت تعرق حدود 350 خواهد بود. در محصولاتی مانند برنج، جو، گندم، یولاف و چاودار در حدود دو برابر این میزان آب فقط یک واحد ماده ی خشک تولید می شود(سید شریفی و همکاران، 1387). ذرت گیاهی روز کوتاه است و گلدهی آن در شرایط روز کوتاهی تسریع می شود (سید شریفی و همکاران، 1388).
1-4-5-4- نور
ذرت از نظر تقسیم بندی گیاهان زراعی در محدوده بین بی تفاوت و روز کوتاه است که با کوتاه شدن طول روز، گل دادن آن سریع می گردد اما نمو اندام های هوایی آن کند می شود و روزهای بلند باعث افزایش طول دوره رویش، افزایش تعداد برگ ها و اندازه گیاه می شود (نورمحمدی و همکاران، 1384).
ذرت گیاهی روز کوتاه است و گلدهی آن در شرایط روز کوتاهی تسریع می شود. در مناطقی که روزهای بلند دارند تعداد برگ های آن افزایش می یابد، اندازه ی بوته بزرگ می شود و گلدهی آن تا فرا رسیدن روزهای کوتاه به تاخیر می افتد (سید شریفی و همکاران، 1387).
از آنجایی که ذرت یک گیاه چهار کربنه(C4) است، بنابراین اگر دمای مناسب در دوره رشد وجود داشته باشدف می تواند از انرژی نورانی خورشید در مقایسه با گیاهان سه کربنه(C3) استفاده بیشتری کند. انرژی ذخیره شده در دانه های ذرت 2 الی 3 درصد کل انرژی خورشیدی است که در تمام مراحل رشد و نمو خود دریافت م دارند. انرژی ذخیره شده در کل بیوماس(زیست توده) نیز 6 تا 8 درصد است (حکم علی پور و همکاران، 1385).
نبود نور کافی برای ارقامی که جهت تولید دانه یا بذرگیری کاشته شده باشند، به علت کاهش فتوسنتز، بذر کافی تولید نشده و از کیفیت دانه های نیز کاسته خواهد شد (خدابنده، 1384).
1-4-5-5- خاک
ذرت می تواند در خاک های مختلف به عمل آید و به دلیل برخورداری از سیستم ریشه ای عمیق و توسعه یافته نیز قدرت بالای جذب مواد غذایی، نسبت به حاصلخیزی خاک چندان توقعی ندارد. ذرت را می توان در اراضی متفاوت از نظر حاصلخیزی، بافت و pH خاک کشت کرد (حکم علی پور و همکاران، 1385).
ولی در خاک های لومی که به حد کافی نرم، عمیق، زهکشی شده و غنی از آهک و هوموس اند و از گرما و تهویه کافی برخوردارند، بهترین رشد را دارد. ذرت در بین گیاهان چهار کربنه بیشترین حساسیت را به تنش های محیطی دارد (حکم علی پور و همکاران، 1385).
این گیاه به آب فراوان نیاز دارد و نسبت به شوری و شرایط غرقابی حساس است، و شوری های بالاتر از 7/1 دسی زیمنس بر متر[28] موجب کاهش رشد آن می شوند (کالینات، 1983).
این گیاه به هنگام جوانه زنی به شوری مقاوم است و افزایش شوری در این هنگام، جوانه زنی را به تاخیر می اندازد، ولی بر درصد جوانه زنی تاثیری ندارد. ذرت به دلیل داشتن ریشه های عمیق و نیز قدرت خوبی که در جذب موادغذایی دارد، نسبت به حاصلخیزی خاک چندان توقعی ندارد. ذرت به شوری خاک حساس بوده و باید از کاشت آن در این نوع اراضی جلوگیری گردد (نورمحمدی و همکاران 1384).
1-4-5-6- کاشت، داشت و برداشت ذرت
زمان کاشت ذرت موقعی شروع می شود که دما در عمق کاشت(حداکثر 10 سانتی متر) و در اوایل صبح 8 تا 10 درجه سانتی گراد باشد و هوا رو به گرمی رود. بذر ذرت قبل از کاشت بایستی ضد عفونی شود، از سموم قابل استفاده می توان به TMTD به میزان 52/4 کیلوگرم و 025/0 کیلوگرم کربنات حل شده در 10 لیتر آب برای یک تن دانه نام برد. میزان بذر مورد استفاده برای ذرت سیلویی 25 تا 30 کیلوگرم و برای ذرت علوفه ای 50 تا 70 کیلوگرم در هکتار است. عمق کاشت بذر بسته به بافت خاک متغیر است. عمق کاشت در مناطق خشک تا 12 سانتی متر قابل افزایش است. فاصله بین ردیف ها در حدود 75 سانتی متر است. ذرت به دلیل برخورداری از تنوع ژنتیکی بالا نسبت به تراکم بوته عکس العمل های مختلفی را از خود نشان می دهد، بنابراین بسته به رقم باید تراکم مناسب مورد بررسی قرار گیرد (سید شریفی و همکاران، 1388؛ سید شریفی و همکاران، 1387).
گرچه زراعت مداوم ذرت در مقایسه با سایر غلات به شرط تامین مقدار کافی کودهای شیمیایی (به ویژه نیتروژن)، چندان اشکالی ندارد ولی با اجرای تناوب مناسب مثل سایر گیاهان، می توان از اهداف و مزایای تناوب مانند کنترل علف های هرز، آفات و بیماری ها و تعدیل در مواد غذایی خاک استفاده کرد (سید شریفی و همکاران، 1384). ذرت بعد از گیاهانی که مواد غذایی کافی و زمین پوکی را از خود باقی می ذارند بهترین محصول را می دهد. در صورتی که زمین به اندازه کافی حاصلخیز باشد، می توان ذرت را بعد از ذرت و غلات دیگر کشت کرد. در صورت کاشت ذرت بعد از ذرت، در مناطق معتدله سردسیری باید به بیماری سیاهک ذرت[29] و در مناطق گرمسیری باید به آفت کرم ساقه خوار ذرت[30] توجه شود، بنابراین لازم است مدتی از کشت متوالی ذرت در یک قطعه زمین معین اجتناب شود (حکم علی پور و همکاران، 1385).
بررسی ها نشان داده اند که 2 الی 3 هفته بعد از سبز کردن، مرحله بحرانی کنترل علف های هرز است. اولین وجین باید بعد از ظهور اولین برگ انجام گیرد. کنترل علف های هرز به دو روش مکانیکی و شیمیایی صورت می گیرد. در روش مکانیکی از کولتیواتور برای فاصله بین ردیف ها و از فوکا برای روی ردیف ها استفاده می شود. آترازیندر کنترل علف های هرز ذرت بسیار مهم است که در پاییز در هنگام شخم زدن و یا در بهار قبل از کاشت مصرف و در عمق 6 تا 10 سانتی متری با خاک مخلوط می گردد. ذرت به کود حیوانی واکنش مثبت نشان می دهد. میزان کاربرد کود حیوانی بین 16 تا 24 تن در هکتار متغیر است. از بین عناصر غذایی نیتروژن، فسفر و پتاسیم از عناصری هستند که به طور معمول باید هر ساله به خاک اضافه شوند. علاوه بر آن، کودهای شیمیایی دیگر مانند کلسیم، منیزیم، گوگرد و عناصر کم مصرف مانند منگنز، آهن، روی و مولیبدن، برای بالا بردن سطح تولید ذرت بسیار ضروری هستند. مناسب ترین زمان مصرف کود نیتروژن در بهار یا همزمان با بذر کاری و یا بعد از آن است. ذرت گیاهی است که به نیتروژن زیاد نیاز دارد و هر اندازه حاصلخیزی خاک پایین تر باشد، واکنش آن نسبت به کود نیتروژن بیشتر می شود. حداکثر واکنش نسبت به نیتروژن، به تراکم بوته و فراوانی رطوبت خاک بستگی دارد (سید شریفی و همکاران، 2009؛ حکم علی پور و همکاران، 1385).
ذرت به دلیل برخورداری از گلوسیدهای قابل تخمیر مناسب ترین گیاه برای سیلو محسوب می شود. برای برداشت گیاه کامل ذرت از دستگاهی به نام چاپر استفاده می شود. این وسیله اندام های هوایی ذرت را از فاصله حدود 10 سانتی متری خاک برداشت و آن ها را به قطعات 2 تا 3 سانتی متری در می آورد. گرچه ذرت به هنگام گل دهی از نظر علوفه بسیار مرغوب است، ولی محصول نهایی در مرحله شیری و خمیری بیشتر است. بنابراین، بهترین زمان برداشت ذرت علوفه ای مرحله شیری – خمیری است (سید شریفی و همکاران، 1384؛ حکم علی پور و همکاران، 1385).
1-4-5-7- عناصر غذایی مورد نیاز ذرت(کود)
عملکرد های بالا در ذرت، بدون مصرف کودهای شیمیایی و دامی حتی در اراضی حاصلخیز امکان پذیر نمی باشد. مقدار جذب N.P.K بستگی به میزان عملکرد دارد (نورمحمدی و همکاران، 1384). کود شیمیایی، به ویژه کودهایی که دارای نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم و گوگرد و همچنین، منگنز، آهن، روی و مولیبدن باشند برای بالا بردن سطح تولید ذرت بسیار ضروری هستند. مناسب ترین زمان برای استفاده از کود، در بهار و قبل از بذرکاری یا هم زمان با آن است. بهترین روش برای ریختن کود، به فاصله 5 سانتی از بذر و به عمق 3 تا 5 سانتی متری از بذر می باشد (نورمحمدی و همکاران، 1384).
الف- نیتروژن
استفاده از کودهای نیتروژن دار در افزایش میزان پروتئین دانه ذرت، تأثیر دارد. البته مصرف بیش از حد این نوع کود می تواند سبب دیر رسی، نازک و دراز شدن فوق العاده ی ساقه گیاه و همچنین مصرف زیاد آب توسط گیاه شود. اوره، آمونیوم نیترات، آمونیوم سولفات و آمونویم فسفات، از منابع مختلف کود های نیتروژن دار هستند. از مجموع کل نیتروژن جذب شده توسط گیاه، 50 درصد آن در دانه ذخیره می شود. کمبود نیتروژن با کوچکی و ضعیف بودن بوته ها و زردی برگ ها همراه است. چون ذرت تولید بالایی دارد، نیاز به مواد غذایی آن نیز در سطح بالایی قرار دارد. این نیاز در مراحل رشد متفاوت است، با افزایش عملکرد در هکتار، مقدار جذب N.P.Kبه ازای یک تن دانه و اندام هوایی گیاه کاهش خواهد یافت (نورمحمدی و همکاران، 1380).
ب- فسفر
کمبود کودهای فسفردار، زمان تولید کلاله های ابریشم مانند و همچنین رسیدن محصول را به تأخیر می اندازند. به علاوه، کمبود این کودها می تواند باعث بنفش رنگ شدن برگ ها و ساقه های جوان گیاه شود و یا سبب شود که اندازه ی دانه های ذرت روی بلال یک نواخت نباشد. در کشت ذرت، بر خلاف دیگر غلات از کود دامی هم استفاده می کنند. البته ذرت تمام عناصر غذایی موجود در کودهای دامی را مصرف نمی کند (نورمحمدی و همکاران 1384).
1-4-5-8- آفات و بیماری های ذرت
از بیماری های مهم گیاه ذرت، سیاهک معمولی ذرت و سیاهک خوشه یا بلال ذرت می باشد. عامل این دو بیماری به ترتیب،U.maydisوSphacelotheca reilianaمی باشند. بیماری سیاهک معمولی، برگ ها و ساقه ها را آلوده نموده و سیاهک بلال ذرت، گل ماده یا بلال را آلوده نموده و توده ای از اسپورهای قارچ را جانشین بافت های سالم گیاه می کند. بیماری های عمده برگ ذرت عبارتند از: زنگ برگ و پژمردگی باکتریایی، پوسیدگی دانه، خوشه، ریشه و ساقه هم از بیماری های قارچی هستند که به ندرت دیده می شوند. ضدعفونی نمودن بذر ذرت با تیزام، ارتوساید و ارازان در کنترل این بیماری ها مفیدند.
1-4-6- هیبریدهای ذرت
در حال حاضر هیبریدهایی که مورد استفاده قرار می گیرند عبارتنداز: هیبریدهای ساده یا سینگل کراس، دابل کراس، تریپل کراسمی باشد. که از تلاقی دو لاین خالص بدست می آیند، دابل کراس یا هیبرید مضاعف که از تلاقی دو هیبرید سینگل کراس بدست می آید و همچنین هیبریدهای تریپل کراس یا سه طرفه که از تلاقی یک لاین خالص و یک سینگل کراس به دست می آید. سینگل کراس ها معمولا" در شرایط فاریاب و دابل کراس ها برای شرایط اراضی دیم اروپا مناسب می باشند. هیبریدهای ساده نسبت به سایر هیبریدها عملکرد بیشتری دارند این عملکرد بیشتر تا موقعی که شرایط محیطی مناسب باشد وجود دارد. هیبریدها به طور متوسط 40 تا 50 درصد بیشتر از گونه های معمولی افزایش تولید دانه دارند. (نورمحمدی و همکاران 1384).
1-4-7- برداشت محصول
برای برداشت محصول، رطوبت دانه باید بین 20 تا 25 درصد باشد. اگر قرار باشد که محصول برداشت شده را مورد مصرف دام قرار دهند، ذرت را می توان با رطوبت 25 تا 28 درصد هم برداشت کرد. امروزه برداشت بلال را با دستگاه های بلال چین و همچنین جدا نمودن دانه های ذرت را از بلال، با دستگاه دانه کن انجام می دهند. دستگاه بلال چین، بلال ها را از بوته می چیند و غلاف های آن را جدا می کند. دستگاه دانه کن هم دانه های ذرت را از بلال جدا می نماید. برای انبار کردن دانه های بلال، باید رطوبت آنها را به 17 درصد رساند. دمای انبار نباید بیش از 10 درجه سانتی گراد باشد. البته دانه های با رطوبت بیش از 17 درصد را می توان در دماهای بالاتر هم نگهداری نمود (نورمحمدی و همکاران، 1373).
شکل 1-4 : برداشت ذرت.
1-4-8- ترکیبات ذرت
دانه ذرت دارای سه بخش آندوسپرم، گیاهک و پریکارپ است. بخش آندوسپرم عمدتاً از نشاسته (آمیلوز 78 درصد و آمیلوپکتین 22 درصد) تشکیل شده است. پروتئین موجود در دانه به عوامل مختلفی از جمله محیط، نوع گیاه و شرایط کشت و زراعت بستگی دارد و بین 8 تا 15 درصد متغیر است. پروتئین عمده ذرت زئین می باشد که دارای اسید آمینه تریپتوفان و لیسین است که نقش مهمی در تغذیه انسان ایفا می کنند. پروتئین ذرت گلوتن نداشته و نمی تواند حالت چسبنده به وجود آورد. میزان روغن دانه ذرت، 4 درصد بوده که بیشتر در گیاهک قرار دارد (امام، 1364؛ نورمحمدی و همکاران، 1384).
1-4-9- موارد استفاده از ذرت
1- مصارف غذایی آدمی: دانه ذرت به رنگ سفید، زرد یا مخلوطی از این دو یافت می شود. خوراک هایی که با ذرت سفید تهیه می شوند، معمولاً مرغوب ترند. بنابراین، نان حاصل از آن از خمیری تهیه می شود که ورنیامده است.
2- میزان روغن دانه ذرت، 4 درصد بوده که بیشتر در گیاهک قرار دارد.
3- در تهیه ی غذاهای مخصوص صبحانه.
4- ذرت کنسرو شده و منجمد (معمولاً ذرت شیرین)، شیره ذرت، روغن، سس مایونز، مارگارین و همچنین در ساخت لوازم آرایشی بهداشتی از ذرت استفاده می نمایند.
5- در کشورهای پیشرفته، بخش عمده ذرت تولیدی به عنوان خوراک دام مورد مصرف قرار می گیرد. از آسیاب نمودن دانه ذرت، آرد ذرت تهیه می کنند که خود در تهیه ی غذاهای مختلف به کار می رود.
6- از ساقه و برگ های ذرت در صنایع کاغذ و مقوا سازی و همچنین تولید کاغذ دیواری استفاده می کنند. از آرد ذرت در تولید چسب، صابون و از نشاسته ی آن در صنایع رنگرزی، دارو سازی، مرکب سازی و پلاستیک سازی و همچنین تولید کاغذ روغنی و انواع کف پوش استفاده می نمایند.
7- ازذرت الکل می گیرند که به مصرف سوخت زیستی می رسد.
8- ازروغن ذرت نیزبرای مصارف آشپزی استفاده می گردد.
9- درصنایع بیوشیمی از خیسانده ذرت لیکوری بدست می آید که به عنوان محیط کشت برای میکروب ها مورد استفاده است.
10-نتایج تحقیقات جدید در حیوانات آزمایشگاهی حاکی از آن است که مصرف روغن ذرت در بعضی حیوانات سبب بروز سرطان شده است و نیز مصرف دراز مدت روغن ذرت در موش آزمایشگاهی سبب کاهش قدرت دفاعی بدن در مبارزه با عفونت و سرطان می شود (نورمحمدی و همکاران،1384 ؛ یدوی و همکاران، 1385).
1-4-10- طب سنتی ودرمان بیماری ها با ذرت:
  1. ذرت از نظر طبیعت سرد و خشک است ، اسهال را بند میآورد خشک کننده و خنک کننده است.
  2. از جوشانده چوب وسط بلال در ترشحات زاید بر معمول خون قاعدگی و برای بندآوردن خونروی بینی استفاده می شود.
  3. جوشانده غشای برگی دور بلال همراه پوستانار برای بند آوردن اسهال کودکان مورد استفاده است.
  4. جوشانده ریشه و برگهایذرت در موارد ناراحتی های مربوط به ادرار کردن مثل قطره قطره ادرار کردن و سوزشادرار و سنگ مثانه مورد استفاده است.
  5. از ریشه ذرت نیز برای درمان ترشحاتسوزاکی مهبل و مجرای ادرار استفاده می شود.
  6. پماد ذرت خشك كننده زخم ها می باشد.
  7. ذرت غذای خوبی برای پیشگیری از سرطان است.
  8. استفاده مداوم از ذرت از پوسیدگی دندان جلوگیری می كند.
  9. روغن ذرت كلسترول خون را پائین می آورد.
  10. روغن ذرت برای درمان اگزما و بیماری های پوستی مفید است.
1-4-11- کلاله های ابریشم مانند یا کاکل ذرت
1-4-11-1- خواص درمانی كاكل ذرت[31]
كاكل ذرت را قبل از رسیدن كامل میوه یعنی قبل از پژمرده شدن آن می چینند و به سرعت خشك می كنند . كاكل ذرت بعد از خشك شدن رنگ قهوه ای پیدا می كند. برای درست كردن دم كرده كاكل ذرت، مقدار30 گرم از آ ن را در یك لیتر آب جوش ریخته و به مدت پنج دقیقه دم کنید.
- كاكل ذرت دارای مقدار زیادی پتاسیم است، به همین دلیل دم كرده آن ادرار آور است و آرام كننده دستگاه ادراری است.
- درد و ناراحتی های دستگاه ادراری را تسكین می دهد.
- سنگ مثانه، التهاب و درد مثانه را از بین می برد.
- كاكل ذرت بطور كلی دستگاه ادراری را تمیز می كند.
به غیر از كاكل ذرت از برگ ، ریشه وساقه بلال نیز استفاده طبی به عمل می آید.
- جوشانده ساقه وسط بلال خونریزی بینی را بند می آرود.
- برای دفع سنگ مثانه از جوشانده برگ های ذرت استفاده كنید.
- جوشانده ریشه ذرت برای سوزش مجاری ادراری مفید است.
- جوشانده وسط ذرت درد شكم و معده را از بین می برد.
- در قدیم برای معالجه سوزاك از جوشانده ساقه بلال استفاده می كردند .
1-4-11-2- بخش مورد استفاده ذرت (کاکل)
خامه گل های ماده کهرشته های نرم و ظریفی به طول 10تا20 سانتی متر است.
1-4-11-3- مواد تشکیل دهنده ذرت (کاکل)
ساپونین ها،آلانتوئین، استرول ها (به ویژه بتا سیتوسترول و استیگما سترول) هوردنین(آلکالوئید) و مواد مختلف: ویتامین هایC وK، کریپتوگزانتین، آنتوسیانین ها، اسیدهای گیاهی.ازکاکل ذرت برای مشکلات کلیوی کودکان و به صورت ترکیب با گیاهان دیگر به عنواندمولسنت (نرم کننده) ادراری در التهاب مثانه ، پیشابراه، پروستات و بیماری هایمشابه مورد استفاده است. استفاده از کاکل ذرت در التهاب نزله ای مثانه ، سنگ ها ،آغالش مثانه، سوزاک، تمامی بیماری های نزله ای راه گذر ادرار و استسقا (خیز) به علتبیماری قلب توصیه شده است.
شکل 1-5 : کلاله های ابریشم مانند یا کاکل ذرت .
1-4-11-4- محافظت ایمنی
ضمن مصرف کاکل ذرت عوارض جانبی یا آثارمتقابل دارویی گزارش نشده است.
1-4-11-5- فراورده ها ومقدار خوراک
مقدار خوراک تنتور 5 تا 10میلی لیتر سه بار در روز (1:5 در 25٪) است برای تهیه ی دم کرده ،2 تا 4 قاشق غذاخوری کاکل خشک را در یک فنجان آب جوش ریخته و 10 تا 15 دقیقه دم می کنیم. این مقداررا سه بار در روز مصرف می کنند.
1-4-12- سطح زیر کشت و تولید ذرت:
1-4-12-1- وضعیت تولید ذرت در جهان
سطح زیر کشت ذرت در جهان در سال 2007 معادل 6/93 میلیون هکتار و عملکرد ان 4900 کیلوگرم و میزان تولید معادل 777 میلیون اعلام شده است(فائو، 2007). در سال 2005 تولید جهانی ذرت 7/711 میلیون تن ذرت بوده است که از مساحتی معادل 3/145 میلیون هکتار بدست امده است (فائو، 1986تا 2006). سطح زیر کشت در دنیا 130000000 هکتار است و میزان تولید آن در دنیا 450000000 تن می باشد. متوسط عملکرد در 3/5 تن هکتاراست (مرادی، 1388). کشورهاي عمده توليد کننده ي ذرت عبارتند از: ايالات متحده آمريکا، اروپاي شرقي (به ويژه يوگسلاوي و روماني)، روسيه، ايتاليا، جلگه هاي شمالي چين، شمال شرقي آرژانتين، جنوب شرق برزيل و آفريقاي جنوبي. ايالات متحده آمريکا و آرژانتين بزرگترين کشورهاي صادرکننده و ژاپن و اروپاي غربي، بزرگترين واردکنندگان اين غله به حساب مي آيند (فائو، 2007).
1-4-12-2- وضعیت تولید ذرت در ایران
در سال 1383 سطح زیر کشت ذرت در ایران 286 هزار هکتار و میزان تولید آن حدود 94/1 میلیون تن بوده است و متوسط عملکرد آن 7200 کیلوگرم در هکتار می باشد (امام، 1364).
از نظر مناطق جغرافیایی مساعد برای توسعه کشت ذرت در ایران با توجه به نیازمندی های ذرت از لحاظ طول روز رشد،مجموع نیازهای حرارتی، خاک مناسب و آب مورد نیاز، استان های اصفهان، خوزستان، فارس، چهار محال بختیاری، تهران، کرمانشاه مساعد ترین مناطق هستند. در ايران ذرت معمولاً در گرگان و گنبد، خوزستان، کرمانشاه، خراسان، گيلان و مازندران توليد مي گردد. در بین استان های تولید کننده ذرت، استان فارس با تولید بیش از 46 درصد کل دانه کشور مقام اول را در تولید این محصول دارد. در حال حاضر حدود 260 هزار هکتار از اراضی ایران، زیر کشت ذرت می باشد. سطح زیر کشت در ایران 260000 هکتار است و میزان تولید آن در ایران 1300000 تن می باشد. متوسط عملکرد در ایران 5 تن در هکتار است (مرادی، 1388).
شکل 1-6 : مزرعه ذرت در مرحله داشت.
شکل 1-7 : مزرعه ذرت در مرحله برداشت.
1-5- کلیات علف های هرز مزارع
1-5-1- تعریف علف های هرز
علف هرز گیاهی است که به طور ناخواسته در مزارع و باغها می روید. برای زراعت اصلی میهمانی نا خواسته است که کمیت وکیفیت ودر نتیجه ارزش اقتصادی محصول زراعی رابه شدت پایین می آورد وضمن ایجاد اختلال در عملیات زراعی، هزینه های تولید را بالا می برد. اصطلاح علف هرز در مقابل آن دسته از گیاهانی به کار می رود که کشاورز آن ها را کشت می کند. بین علف های هرز، گیاهان بسیاری هستند که مصرف خوراکی یا دارویی دارند، ولی چون نا خواسته روییده اند،دست پرورده انسان نیستند و رقیبی برای محصولات کشت شده به حساب می آیند ضرر آنها برای محصول به مراتب بیش از منفعتشان است. گفته می شود که گندم در مزرعه جو علف هرز است، یعنی با وجود ارزشی که گندم دارد چون به طور خودرو در جایی روییده است که کشت آن هدف کشاورز نبوده علف هرز محسوب می شود .مزرعه مانند سفره گسترده ای است که کشاورز آن را برای تغذیه وپرورش گیاه مورد نظرش آماده ساخته است؛ولی علف های هرز از راه های مختلف خود را به آنجا رسانیده خوراک صاحب خانه را مصرف می کنند و اورا دچار گرسنگی و ضعف می رساند. به طور کلی هر گیاهی که بیجا رشد کرده باشد علف هرز است (کوچکی، ع. 1387).
1-5-2- صفات مشخص علف هرز
ناخواسته بودن، دارا بودن قدرت تولید بذر و در نتیجه تولید جمعیت های بزرگ، داشتن قدرت فراوان برای تثبیت سریع جمعیت خود در زمین، توانایی حفظ قوه نامیه بذرهای دفن شده برای مدت طولانی، سازگاری وسیع برای انتشاردر شرایط گوناگون، دارا بدن اندام های رویشی تکثیر شونده، و توانایی اشغال سریع اراضی آماده شده که کشاورز برای کشت و زرع و تولید مایحتاج خود در نظر گرفته است. از مهمترین صفات علف هرز محسوب می شوند (اسکندری، 1384).
در استفاده از مواد مورد نیاز برای رشد،گیاهان هرز با گیاهان زراعی شدیداً رقابت می کنند. با توجه به اینکه تمام گیاهان سبز برای رشد و نمو به نور، آب ومواد غذایی نیاز دارند سایه افکنی و مصرف آب و مواد غذایی به وسیله علف هرز باعث می شود که برای رشد گیاه زراعی کمبود به وجود آید. موفقیت علف هرز در این رقابت به عوامل متعددی بستگی دارد از جمله: زمان جوانه زدن علف های هرزو گیاه زراعی، تراکم علف هرز در مزرعه، فرم رویش علف هرز و عوامل دیگری که بعدا بررسی خواهند شد. بعضی از علف های هرز از بافتهای زنده ما مرده ریشه خود موادی ترشح می کنند که باعث کم کردن یا کند کردن رشد گیاهان زراعی می شود. مرغ، کتان وحشی و کاهوی وحشی، نمونه ین گونه علف های هرز هستند (یدوی، 1385؛ پارکر، 1998).
Boraginaceae
Malvaceae
Amaranthaceae
Loranthaceae
Chenopoiaceae
Oxalidaceae
Caryophllaceae
Orobanchaceae
Convolvlaceae
Plantaginaceae
Comositae
Potrulacaceae
Cyperaceae
Papaveraceae
Cruciferae
Ranunculaceae
Euphorbiaceae
Polygonaceae
Dipsaceae
Scrophulariceae
Geraniaceae
Primulaceae
Fumariaceae
Umbelliferae
Guttiferae
Rubiaceae
Gramineae
Solanaceae
Leguminosae
Zygophyllaceae
Labiatae
Urticaceae
1-5-3- طبقه بندی علف های هرز
علف های هرز بر حسب آب و هوا، اقسام زمین، محل رویش،گونه های بسیار زیاد ومتنوعی دارند و بر حسب صفاتی که می توانند در مبارزهخ با آنها موثر باشد، مثل طول دوره زندگی،شکل ظاهری،چگونگی زیان، به طرق مختلف طبقه بندی می شوند.
1-5-3-1- طبقه بندی بر حسب طول دوره زندگی
دوره زندگی یک گیاه با جوانه زدن شروع می شوند و با تولید مثل پایان می پذیرد. بر این اساس می توان گیاهان را بر سه گروه کلی یکساله، دوساله، چندساله تقسیم کرد:
الف- علف های هرز یکساله: علف های هرز یکساله آنهایی هستند که همه مظاهر زندگی آن ها در یک سال یا کمتر از یک سال طول می کشد. بعضی از گیاهان این دوره را در مدت یک ماه یا کمتر طی می کنند و بیشتر به نواحی گرمسیر تعلق دارند که با استفاده از باران های نادر سبز می شوند و بر اثرگرمای زیاد در مدت کوتاه به ثمر رسیده از بین می می رود، بطورکلی، علف های هرز یکساله با بذر سبز می شوند و دوره زندگی خود را یک سال کامل می کنند.
ب- علف های هرز دو ساله:این علف ها چرخه زندگی خود را در دو سال کامل می کنند؛یعنی در دو سال بذر جوانه زده ریشه در خاک توسعه می یابد، با یک ساقه کوچک یا برگ های روزت مانند زمستان را می گذراند واغلب در یکی از اعضای خود مواد غذایی ذخیره می سازد.در سال دوم ،این گیاه ساقه،گل وبذر تولید میکند وسپس از بین می رود. بدین ترتیب فقط در سال دوم زندگی خود تولید بذر می کنند. نمونه هایی از علف های هرز دوساله عبارتند ازهویج وحشی، سگ زبان، شوکران، شنگ وگیاهان خانواده چتریان واسفناجیان.
ج- علف های هرز چند ساله: این دسته از علف های هرز بیش از دو سال زندگی می کنند و با آنکه هرسال یک دوره حیاتی را طی می کنند پس از تولید مثل از بین نرفته سال های متمادی به زندگی خود ادامه می دهند.این گیاهان هم با بذر تکثیر می شوند هم با اندام هایی مانند: ریزوم، استولون، غده یا پیاز. هرسال بخش فوقانی یا اندام های هوایی این دسته ازگیاهان از بین رفته در بهارسال بعد رشد جدید ان از بخش زیرزمینی گیاه شروع میشود وچون ریشه ای قوی دارند ریشه کن کردن آنها اغلب مشکل است. نمونه هایی ازاین گونه علف های هرز چند ساله از این قرارند: شیرین بیان، بارهنگ، ترشک، گل قاصد، پیچک، قیاق، مرغ، یونجه باغی، والک، برخی از پیاز های علفی، بوته های نسترن و زرشک.
1-5-3-2- طبقه بندی بر حسب نوع زندگی
منظور از نوع زندگی علف هرز، نحوه بدست آوردن غذا و ادامه زندگی آن است. بر این اساس، علف های هرز به سه دسته تقسیم می کنند: .
1- علف های هرز کامل: شامل علف هایی هستند که به تنهایی غذای مورد نیاز خود را از زمین و هوا بدست می آورند. کلیه گیاهان یکساله، دوساله و چند ساله که در بالا از آن ها نامی به میان امده است جزء این دسته قرار دارند.
2- علف های هرز نیمه طیفی: علف های هرز نیمه طیفی گیاهانی هستند که هم با اندام های خود مقداری از مواد غذایی را از زمین و هوا بدست می آورند و هم مانند یک گیاه طیفی از غذای گیاه میزبان استفاده می کنند،مثل گیاهان خانواده لورانتاسه که معروف تین آنها در کشور ما دارواش، ویسکوم آلبوم است که روی درختان بزرگ زندگی می کند.
3- علف های هرز طیفی: این گیاهان زندگی انگلی دارند، نمی توانند غذای خود را بسازند و برای ادامه زندگی ناگریزند از وجود میزبان استفاده کنند تا غذای مورد نیاز خود را از آن بدست آورند. در ایران معروفترین این گونه گیاهان سس، کوسکوتا و گل جالیز، اوروبانچ، هستند که گونه های متعددی داشته دفع آن ها در یونجه زارها، باغ ها، سبزی کاری ها از مسا یل بسیار مهم بشمار می رود. سس، انگل ساقه و گل جالیز انگل ریشه است.
1-5-3-3- طبقه بندی بر حسب ساختمان ظاهری
منظور از ساختمان ظاهری علف های هرز،سخت یا سست بودن، راست یا پیچیده بودن و کوتاه یا بلند بودن آنهاست که در انتخاب روش مبارزه اهمیت زیادی دارد.
الف- گیاهان علفی: گیاهانی هستند که اندامهای هوایی چوبی دارند، قسمت هوایی آنها نرم است؛ این گیاهان چه یکساله باشند یا چند ساله، پس از یک دوره نمو اندام های هواییشان هر ساله از بین می رود.
ب- گیاهان خشبی: گیاهانی هستند که قسمت هوایی آنها خشبی است. این گونه گیاهان ممکن است یکساله با ساقه خشبی، چند ساله با ساقه های چوبی و بوته های خاردار باشند که از سالی به سال دیگر باقی می مانند و بدین ترتیب گیاهانی پایا هستند. قسمت هوایی خشبی این گیاهان هر سال مجددا جوانه زده گل می دهد؛ نوع یکساله آن ها جوانه نمی زند. گیاهان خشبی چند ساله به درختی و بوته ای نیز تقسیم می شوند؛ گیاهان خشبی درختی شامل گیاهان چوبی چند ساله با یک تنه اصلی اند و گیاهان خشبی بوته ای بیش از یک ساقه اصلی دارند که از سطح زمین خارج می شوند؛ این گیاهان معمولا از درختان کوتاهترند.
ج- علف های راست و پیچان: گیاهان راست بدون اتکّا به پایه یا گیاهی دیگر به رشد و نمو خود ادامه می دهند در حالی که گیاهان پیچان به یک پایه احتیاج دارند که به دورآن می پیچند، مانند پیچک یا علفهایی که روی زمین می خزند که بالطبع مبارزه با آنها نیز کاملاً متفاوت است.
د- گیاهان رویین و زیرین: تعدادی از علف های هرز، بر حسب نوع زندگی، دوست دارند در هر وضعی که هستند خود را بالا کشیده محصول زراعی یا سایر علف های هرز را تحت الشعاع قرار دهند. بر عکس، تعدادی همیشه در زیر سایه گیاهان دیگر به زندگی خود ادامه می دهند. دسته اول را گیاهان رویین دسته دوم را گیاهان زیرین می گویند، نحوه مبارزه با آن ها بسیار متفاوت است (رستگار، 1388).
1-5-3-4- طبقه بندی بر حسب مورفولوژی علف هرز
بر این اساس، علف های هرز را به پهن برگ ها و باریک برگ ها، یا دو لپه ای ها یا تک لپه ای ها تقسیم می کنند.
الف- پهن برگ ها یا دو لپه ای ها: جوانه این گونه علف های هرز، دو لپه یا دو برگ بذری تولید می کند. برگ این گیاهان رگبرگ های منشعب دارد و تعداد اجزای گل در آن ها 5،4 یا مضربی از آنهاست. از نمونه اینگونه علف ها می توان اشاره کرد به: کاردی، پلانتاگولانسئولاتا؛ بارهنگ، پلانتاگو ماژور؛ خرفه، ترشک، رومکس کریسپوس؛ تاتوره، تاج خروس؛ کیسه کشیش یا خورجینک، کپسلابورساـ پاستوریس؛ سلمه کنوپودیوم آلبوم؛ آلاله؛ شلغم وحشی و شقایق(ساداتی، 1387).
ب- باریک برگ ها یا تک لپه ای ها : این گونه علف های هرز در موقع جوانه زدن یک لپه تولید می کنند؛ برگ هایی با رگبرگ های موازی دارند و تعداد اجزای گل در آنها سه یا مضربی از سه است. نمونه تک لپه ای ها از این قرارند: یولاف وحشی، اونافتوا؛ مرغ، سینودون داکتیلون؛ اویارسلام، سیپروسدیفورمیس؛ سوروف، اکینوکلوآکروس گالی؛ و لوئی. این دسته از علف های هرز در دو گروه گندمیان و جگن ها یا شبه گندمیان دسته بندی می شوند. گندمیان دارای ساقه گرد و توخالی و میان گره توخالی هستند در که جگن ها اغلب ساقه مثلثی شکل و میان گره تو پر و محکم دارند(ساداتی، 1387).
1-5-3-5- طبقه بر حسب محل زندگی
بر این اساس علف های هرز را می توان به علف های بومی، مهاجر، عادی و قرنطینه ای تقسیم کرد. علف های هرز بومی در مقابل علف های هرز مهاجر به کار می رود. در مزارع گندم، برنج، یا در بوستان ها، به دلیل یکسان بودن شرایط اکولوژیک و مراقبت یکسان از این قبیل مزارع ازطرف کشاورز یا باغدار،گونه های علف هرز آن ها نیز باید یکسان باشند. در صورتی که بر خلاف این تعریف، گیاهی که باید مثلاً در اراضی بایر، روئیده باشد در زمین زراعتی دیده شود یا علف هرزی که مختص مزارع غلات است در مزارع صیفی مشاهده گردد می گوییم این علف مهاجرت کرده است. منظور از علف هرز عادی، علفی است که در محل خود می روید و در واقع در محلی دیده می شود که انتظار روییدن آن هست. مثال: سس در مزرعه یونجه یا موستان، گل جالیز در مزرعه گوجه فرنگی یا جالیز کاری ها و ورک در اراضی بایر جزء علف های هرز عادی به شمار می آیند. منظور از علف های هرز قرنطینه ای کلیه علف های هرز زیان آوری هستند که از جای دیگری وارد یک منطقه بشوند (ساداتی، 1387).
1-5-3-6- طبقه بندی بر حسب زیستگاه
بر این اساس، علف های هرز را به دو دسته ی خاکزی و آبزی تقسیم می کنند. این دو دسته از گیاهان،همان طور که از نامشان پیدا است، به ترتیب در خاک و در داخل آب روی آب (مانند عدسک آبی) یا حد فاصل بین آب و خشکی (مانند لوئی) زندگی می کنند. این قبیل علف های هرز آبزی اغلب با علف های هرز مزارع برنج شباهت دارند و عبارتند از: قاشق واش، گالی، ترتیزک آبی، نی، ترشک تیرکمان آبی، و لوئی و...
1-6- خسارت علف های هرز:
1-6-1- رقابت در جذب آب ومواد غذایی با گیاهان زراعی و باغی: علف های هرز با برخورداری از سرعت رشد بیشتر و قدرت جذب بالاتر به لحاظ ریشه های عمیق تر با گیاه اصلی به رقابت می پردازد و عملکرد آنرا بطور جدی به مخاطره می اندازد واین اثر زمانی چشمگیرتر است که یک یا چند عامل مورد نیاز در محیط محدود باشد. به عنوان مثال: خردل وحشی نیتروژن و فسفررا چهار برابر بیشتر از گندم در ساختمان بدن خود ذخیره می کنند.
1-6-2- هدر رفتن آب : علف های هرز میزان قابل توجهی آب را که باید به مصرف کشاورزی برسد خود مصرف می کنند.در اراضی که هر قطره آب ارزش حیاتی دارد اهمیت این مسئله بیشتر محسوس خواهد بود.وجود علف های هرز در کنار و کف کانالهای آبیاری به کُند شدن جریان آب و مصرف آن می انجامد.
1-6-3- رقابت در جذب نور: گیاهان هرز مانع از جذب نور توسط (canopy) توسعه سطح سایه انداز گیاهان زراعی است که در نتیجه کارآیی فتوسنتز کاهش یافته و رشد آن ها مختل می گردد.
1-6-4- آللوپاتی[32] : ریشه گیاهان هرز مانند برخی گیاهان زراعی و باغی مواد خاصّی را به داخل خاک ترشّح می کنند که برای گیاهان زراعی مسموم کننده است این پدیده را آللوپاتی می نامند. علف های هرزبدین وسیله شرایط محیطی را به نفع خود تغییر داده باعث کاهش کمّی و کیفی محصول می شود. از جمله این علف های هرز می توان به موارد زیراشاره کرد: دم روباهی[33] مَرغ[34] کاهوی وحشی[35] (زند و همکاران،1383).
1-6-5- میزبانی آفات و بیماریهای گیاهی: علف های هرز پناهگاه مناسبی برای آفات و بیماریهای گیاهی هستند چه از لحاظ زمستان گذرانی و تکمیل چرخه زندگی و چه از لحاظ کم کردن تاثیر مبارزه به علّت پوشش دادن آنها.مثال های زیراز آن جمله اند: کک های نباتی و تریپس گندم زمستان را روی علف های هرز به سر می برند.کرم خاردار پنبه دوره اول و دوم زندگی خود را روی پنیرک سپری می کنند.
1-6-6- تخریب آسفالت وخیابان ها: تخریب آسفالت خیابان ها، باند فرودگاهها و نیز آتش گیر کردن محوطه نیروگاهها و زشت کردن محیط پارک ها و فضای سبز از جمله صدمات علف های هرز در این منطقه است.
1-7- سودمندی علف های هرز
1-7-1- علف های هرز و فرسایش خاک: علف های هرز در مناطقی که خطر فرسایش خاک وجود دارد و زراعت آن ها نمی شوند، فرسایش را کاهش داده و خاک را در مقابل جریانات جوی محافظت می کند. برای مثال: اگر مناطق نیمه کویری و دامنه ها و حاشیه جنگلی وجنگلی، علف های هرز به دلایل مختلف با کاهش همراه باشد، خطر فرسایش و در نهایت از بین رفتن خاک افزایش می یابد.
1-7-2- علف های هرز و ارزش داروئی: یکی از مظاهر جهان آفرینش خلق گیاهان و درختان سرسبز و باروری است،که بشر با استفاده و مصرف آنها نه فقط نیرو و انرژی بدست می آورد، بلکه بخش عمده از آن ها داروهایی موثر و معالج اغلب بیماری ها می توانند واقع شوند.
1-7-3- علف های هرز و ارزش غذایی دام: قسمت عمده غذایی دام را گیاهان تشکیل می دهند. بعضی از گیاهان هرز بعنوان غذای مکمل در جیره غذایی مورد استفاده قرار می گیرند. زنبور عسل که یکی از رازهای خلقت به حساب آمده در صورت نبود گیاهان هرز در مراتع و جنگل ها و باغ ها، سودمندی خود را از دست خواهند داد.
1-7-4- علف های هرز و زیبایی طبیعت: زیبایی طبیعت در مناطقی که انسان در آن زندگی می کند، و یا به رفت و آمد می پردازد، به گیاهان بومی آن منطقه وابسته است. برای مثال: شقایق یک گیاه هرز به حساب آمده ولی همین گیاه در فصل رویش خود در مناطقی که زیست آن ممکن بوده چشم هر بیننده ای را به خود جلب کرده و روحیه و نشاط دیگری پیدا می کند.
1-7-5- علف های هرز و چرخه اکسیژن: تفاوت منطقه کویری و غیر کویری، وجود درختان و گیاهان بومی آن منطقه می باشد. کویر فاقد علف بوده و زندگی را برای انسان و دام غیر ممکن می سازد ولی مناطقی که پوشش گیاهی دارد انسان را به خود جذب نموده و نمای دیگری پیدا می کند. چرخه اکسیژن در طبیعت و در نتیجه نیاز شدید انسان به اکسیژن در گرو گیاهان از جمله علف های هرز وابسته است.گیاهان سمی در تولید اکسیژن (این عنصر حیاتی) دارند که نادیده گرفتن به آن خطر بیماری را برای انسان و دام افزایش می دهد (ساداتی، 1387).
1-8- مدیریت گیاهان هرز
مدیریت گیاه هرز در بر گیرنده همان اقدام های ریشه کنی و کنترل گیاه هرز است، با این حال مدیریت گیاه هرز مفهومی وسیعتر از کنترل ساده گیاه هرز دارد. نخستین هدف سیستم مدیریت گیاه هرز برقراری محیطی است که در حد امکان با به کار گیری اقدام های پیشگیری کننده و کنترل کننده با روش های مکانیکی، بیولوژیکی و شیمیایی مجزا یا توام برای گیاه هرز زیان آور باشد.
1-8-1- کنترل گیاه هرز به روش مکانیکی: روش های مکانیکی عبارتند از عملیات زراعی تهیه زمین و کشت. کشت همراه با عملیات زراعی و کشت مداوم، موجب صدمه دیدن یا کنده شدن ریشه و ساقه گیاهان هرز و کاهش قدرت رقابت و تجدید حیات و همچنین به زیرخاک بردن آنها می شود.با این عملیات خاک برگردانده می شود و بذر گیاه هرز در معرض نور خورشید قرار می گیرد و جوانه می زند و بعد می توان به نحو موثرآن را نابود کرد.در مورد گیاهان هرز چند ساله اندام های رویشی واقع در سطح یا زیر خاک نابود می شوند. عملیات کشت یا تهیه زمین پیش از بذر پاشی و با ابزاری انجام می شود که به وسیله حیوان یا ماشین کشیده می شود. این عملیات شامل:شخم زدن، دیسک زدن، هرس یا دندانه زدن و تسطیح کردن است. به محض اینکه گیاهان زراعی مستقر شوند، سیستم ریشه خود را کامل کنند، مواد غذایی در ریشه ی خود ذخیره کنند و سطح خاک را بپوشانند، عملیات زراعی دشوارتر و کم اثرتر می شود. کنترل گیاهان هرز چند ساله تکامل یافته به کمک عملیات زراعی کاری دشوار است. مهمترین ابزارعملیات زراعی آماده سازی زمین وکشت عبارتنداز گاوآهن(گاوآهن معمولی، گاوآهن دیسکی)، هرس یا دندانه(هرس دیسکی، هرس دندانه ای، کلوخ خردکن، هرس تیغه ای و انواع دیگرهرس ها)، کولتیواتور، وجین کارروتاری یا دوار، و غیره.
1-8-2- کنترل گیاه هرز به روش بیولوژیکی: نخستین منظورازکنترل بیولوژیکی کاهش آلودگی گیاهان هرز درسطحی غیراقتصادی است. این منظور با بکارگیری مستقیم یا غیر مستقیم موجودات زنده ای مانند گیاهان زراعی، انگل ها، شکارگرها و عوامل بیماری زا برآورده می شود. کنترل بیولوژیکی شامل دو روش اصلی است:
1-8-2- 1- استفاده از رقابت گیاه زراعی و گیاه هرز:در این روش برای جلوگیری،کنترل یا کاهش استقرار گیاه هرز از استعدادهای تغییر پذیرگیاه مانند رشد، عادت ها، سازش ها و توانایی رقابت گیاهان هرز استفاده می شود. گیاه ماده ای زنده و دارای فعالیت های زیست شناختی است، بنابراین رقابت آن با گیاه دیگر به عنوان یکی از روش های بیولوژیکی مورد بحث قرار می گیرد. رقابت گیاهان، توانایی رقابت و نیرومندی گیاه یکی از معیارهای مهم انتخاب و پرورش ارقام اصلاح شده گیاهی است. گیاهان دارای توانایی رشد سریعتر، نسبت به گیاهان کند رشد و حساس در برابر گیاهان هرز، مزیت هایی دارند. گیاهان دارای توانایی رقابت، که گیاهان خفه کننده نامیده می شوند، ارزش گرانبهایی درهر برنامه ی کنترل گیاه هرز دارند. این ها، بر سر ذخیره مواد غذایی، رطوبت خاک، نور خورشید و کربن دی اکسید به خوبی با گیاهان هرز رقابت می کنند. ذرت، ذرت خوشه ای، سویا و لوبیا چشم بلبلی از گیاهان مهم دارای توانایی رقابت با گیاهان هرز هستند و بسیار سریعتر از آن ها رشد می کنند، بلندتر می شوند و زودتر فضای بین ردیف ها را سایه می اندازند. در نتیجه، رشد گیاه هرز را خفه می کنند. محدودیت بسیار جدی این روش در آن است که نیازمندی های محیطی گیاهان زراعی و گیاهان هرز همراه آن ها بسیار شبیه است. این روش را می توان با روش های دیگر کنترل گیاه هرز ترکیب کرد (رستگار و همکاران، 1388؛ راشد، 1388).
تناوب زراعی: تناوب درست با گیاهان زراعی می تواند رشد گیاه هرز را کاهش دهد. کشت مداوم یک گیاه زراعی به افزایش چشم گیر توده ی گیاهان هرز می انجامد. به علاوه، کشت مکرر یک گیاه زراعی موجب افزایش احتمال وقوع بیماری ها و آفات گیاهی و تنک شدن مزرعه و در نتیجه هجوم گیاهان هرز می شود. در برنامه ریزی تناوب گیاه زراعی، گیاهان هرز و چرخه ی زندگی آن ها را نباید نادیده گرفت. معمولاً کشت گیاه دارای رشد عمودی بر کشت گیاهی که سطح خاک را می پوشاند یا خوابیده است ترجیح دارد. تناوب مطلوب زراعی تناوبی است که هیچ گروه گیاه هرزی امکان ایجاد مزاحمت در آن را نداشته باشد (رستگار و داهی، 1388؛ راشد، 1388).
تراکم گیاهی:با کاهش فاصله ی کشت گیاه زراعی تراکم آن در واحد سطح بیشتر می شود و امکان رقابت با گیاهان هرز را بوجود می آید. این تراکم گیاهی در واحد سطح اثر خفه کننده دارد و سر از خاک در آوردن و استقرار گیاه هرز را کاهش می دهد. استانی فورت(1962) گزارش داده است که تراکم 43 تا50 بوته ی سویا در هر متر بهتر از رشد گیاه هرز جلوگیری می کند و با تراکم 23 تا 30 بوته در متر سویا کمتر زیان می بیند.
تراکم بوته های گیاه را می توان بوسیله کم کردن فاصله خطوط کشت و فاصله بین بوته های ردیف ها افزایش داد این کار در مورد گیاهانی که فاصله خطوط آنها زیاد است و به گیاهان هرز امکان رشد فراوان می دهد مفید است (رستگار و داهی، 1388؛ راشد، 1388).
1-8-3- استفاده از انگل ها، شکارگرها و عوامل بیماری زا: در این روش کنترل بیولوژیکی از دشمنان طبیعی گیاهان یعنی افات و بیماریها برای کنترل گیاهان هرز استفاده می شود. می دانیم که حشرات از طریق مکیدن مواد غذایی ذخیره شده در گیاه و گاه با از بین بردن سبزینه گیاه موجب مرگ آن می شوند. میزان خسارت به شدت حمله، اندازه و شرایط گیاه و محیط بستگی دارد. شرایط خاک، آب و هوا و توانایی رقابت گیاهان، در مقاومت گیاهان در برابر حمله حشرات و آفات تعیین کننده است. گیاه هرز معمولاً برای تامین نیازهای ضروری با گیاهان نزدیک به خود به رقابت می پردازند. هجوم حشره ممکن است این توانایی رقابت را کاهش دهد یا خنثی کند. این نوع اثر غیر مستقیم در کنترل بیولوژیکی گیاهان هرز دارای اهمیت است. تعداد حشرات مورد نیاز برای نابودی گیاه هرز به توانایی رقابت گیاه هرز بستگی دارد، برای مثال: برای نابودی گیاه هرز مهاجمی که در محیط مناسب قرار دارد به تعداد زیادی حشره نیاز است. تعداد حشرات لازم برای کنترل به اندازه حشره، شیوه حمله و امکان انتقال عامل بیماری زا نیز بستگی دارد. عوامل بیماری زا از طریق کاهش آنزیمی ترکیبات سلولی، تولید سم، ایجاد اختلال در سیستم های هورمونی، جلوگیری از انتقال مواد غذایی و معدنی و اختلال در اعمال فیزیولوژیکی به گیاه میزبان خسارت می رسانند. در نتیجه، تمام یا قسمتی از گیاه میزبان ممکن است ازبین برود. اگر گیاه از بین نرود یا از رشد شاخ و برگ ان به حدی کاسته می شود که نتوان رقابت با گیاهان دیگر را از دست می دهد و یا سرعت تولید بذر آن به حدی کند می شود که گیاه دیگر نمی تواند به طور کامل تکثیر شود. نتیجه تمام این ها نابودی تدریجی یا سریع میزبان است (رستگار و داهی، 1388؛ راشد، 1388).
1-9- مدیریت بهینه مصرف سم درمبارزه با علف های هرز
1-9-1- تعیین مقدار علف کش: مقدار سم مصرفی جهت کنترل علف کش در واحد سطح بسیار مهم بوده که اگر از مصرف بهینه فراتر رود اثر منفی به جای خواهد گذاشت. کاربرد فرمول جهت تعیین میزان علف کش به شرح زیر است:
مقدار پاشیده شده در هکتار بر حسب لیتر÷ ( مقدار فرمولاسیون در هکتار × گنجایش مخزن بر حسب لیتر) = مقدار فرمولاسیون
1-9-2- روش های استفاده از علف کش
دریافتم که امروزه استفاده از علف کش حداقل در بعضی موارد اجتناب ناپذیر شدانده. اما لازمه کاربرد علف کش ها دردسترس بودن آن ها و لوازم مربوط مانند سمپاش و دیگری داشتن دانش و فن بکارگیری آنهاست.
1-10- تعریف واژه ها
1-10-1- ذرت: ذرت نوعی گیاهعلفی یک ساله که باتئوسنت[36]وتریپساکوم [37]خویشاوند است یکی از غلات گرمسیری و از خانواده گندمیان (گرامینه) است.
1-10-2- کاکل ذرت: کلاله های ابریشم مانند که خامه گل ماده است، كاكل ذرت بعد از خشك شدن رنگ قهوه ای پیدا می كند.
1-10-3- علف هرز: علف هرز گیاهی است که به طور ناخواسته در مزارع و باغ ها می روید. برای زراعت اصلی میهمانی نا خواسته است که کمیت وکیفیت ودر نتیجه ارزش اقتصادی محصول زراعی را به شدت پایین می آورد.
1-10-4- تئوسنت: تئوسنت نوعی علف هرز یک ساله است که از لحاظ خویشاوندی در مقایسه با تریپساکوم به ذرت نزدیک تر می باشد
1-10-5- موتاسیون(جهش): هر نوع تغییر در ساختار نوکلئوتیدهای[38] D.N.A(ژن)
1-10-6- پریکارپ: خارجی تری لایه دانه (ذرت) را می گویند.
1-11- محدودیت ها
1-11-1- به دلیل تحریم کشور ایران امکان تهیه ذرت رقم نیاگارا وجود نداشت، که به جای آن تحقیق را در مورد ذرت رقم بیسین دنبال نمودیم
1. Phonerogams.


دریافت فایل
جهت کپی مطلب از ctrl+A استفاده نمایید نماید




اثر جمعیت طبیعی علفهاي هرز


شاخص های رشد و عملکرد


ذرت رقم بیسین


دانلودپایان نامه


word


مقاله


پاورپوینت


فایل فلش


کارآموزی


گزارش تخصصی


اقدام پژوهی


درس پژوهی


جزوه


خلاصه


تحقیق درمورد رودکی

مطالعه وفاداری به برند و تأثیر آن بر رفتار خرید

تحقیق درباره 1 آرد استخوان براي تغذيه دام و طيور و

دانلود رایگان کتاب الواح بابل pdf

شكست الكتريكي در عايقها

کسب و کار آنلاین

پاورپوینت مرمت خانه علیداد قاسمی دزفول

آموزش جفر بدون یلن

پاورپوینت عامل و محيط

مقايسه عملكرد تحصيلي دانش آموزان داراي والدين